ความเป็นมา

การสถาปนาราชธานี

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นอดีตราชธานีของไทย มีหลักฐานของการเป็นเมืองในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตั้งแต่ประมาณ พุทธศตวรรษที่ 16 – 18 โดยมีร่องรอยของที่ตั้งเมือง โบราณสถาน โบราณวัตถุ และเรื่องราวเหตุการณ์ในลักษณะตำนานพงศาวดาร ไปจนถึงหลักศิลาจารึก ซึ่งถือว่าเป็นหลักฐานร่วมสมัยที่ใกล้เคียงเหตุการณ์มากที่สุด

ซึ่งเมือง "อโยธยา" หรือ "อโยธยาศรีรามเทพนคร" หรือ "เมืองพระราม" มีที่ตั้งอยู่บริเวณด้านตะวันออกของเกาะเมืองอยุธยา มีบ้านเมืองที่มีความเจริญทางการเมือง การปกครอง และมีวัฒนธรรมที่รุ่งเรืองแห่งหนึ่ง มีการใช้กฎหมายในการปกครองบ้านเมือง 3 ฉบับ คือ พระอัยการลักษณะเบ็ดเสร็จ, พระอัยการลักษณะทาส และ พระอัยการลักษณะกู้หนี้

สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 หรือ พระเจ้าอู่ทอง ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เมื่อ พ.ศ. 1893

417 ปี แห่งความรุ่งโรจน์

กรุงศรีอยุธยาเป็นศูนย์กลางของประเทศสยามสืบต่อมายาวนานถึง 417 ปี มีพระมหากษัตริย์ปกครอง 33 พระองค์ จาก 5 ราชวงศ์ ได้แก่:

• 1. ราชวงศ์อู่ทอง
• 2. ราชวงศ์สุพรรณภูมิ
• 3. ราชวงศ์สุโขทัย
• 4. ราชวงศ์ปราสาททอง
• 5. ราชวงศ์บ้านพลูหลวง

ในประวัติศาสตร์ได้สูญเสียเอกราชแก่พม่า 2 ครั้ง ครั้งแรกใน พ.ศ. 2112 โดย สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงกู้เอกราชคืนมาได้ใน พ.ศ. 2127 และเสียกรุงครั้งที่ 2 ใน พ.ศ. 2310 ซึ่ง สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงกอบกู้เอกราชได้ในปลายปีเดียวกันและทรงสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานีแห่งใหม่

จาก "มณฑลกรุงเก่า" สู่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ในสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ทรงปฏิรูปการปกครองแบบเทศาภิบาล โดยในปี พ.ศ. 2438 ทรงโปรดให้จัดตั้ง "มณฑลกรุงเก่า" ประกอบด้วย อยุธยา อ่างทอง สระบุรี ลพบุรี พรหมบุรี อินทร์บุรี และสิงห์บุรี ต่อมาในปี พ.ศ. 2469 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น "มณฑลอยุธยา"

ภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เมื่อมีการยกเลิกการปกครองระบบเทศาภิบาล อยุธยาจึงเปลี่ยนฐานะเป็น จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จนถึงปัจจุบัน